Het sterrenbeeld Kleine Beer

Het sterrenbeeld Kleine Beer

De Kleine Beer is een sterrenbeeld van het noordelijk halfrond. Het sterrenbeeld is circumpolair rond de noordpool. Dat betekent dat zijn sterren zo dicht bij de hemelpool staan dat ze, gezien vanuit Berlijn, nooit ondergaan. Het sterrenbeeld staat daar dus het hele jaar boven de horizon. De Kleine Beer lijkt op de Grote Wagen in het sterrenbeeld Grote Beer. Daarom wordt dit sterrenbeeld ook vaak de Kleine Wagen genoemd. Terwijl de dissel van de Grote Wagen echter naar beneden gebogen is, is de dissel van de Kleine Wagen naar boven gebogen.

Aan het einde van de dissel, oftewel bij de staart van de Kleine Beer, bevindt zich α Ursae Minoris, beter bekend als Polaris of de Poolster. Deze ster speelt een heel bijzondere rol. Door zijn ligging vrijwel precies boven de geografische noordpool is hij de enige ster op het noordelijk halfrond die altijd op dezelfde plaats aan de hemel staat. Hij staat vrijwel precies boven de aardas, waar de aarde in 24 uur eenmaal omheen draait. De Poolster is, naast zijn zuidelijke tegenhanger in het sterrenbeeld Octant, de enige ster die niet aan deze draaiing deelneemt. De Feniciërs navigeerden al op de Kleine Wagen, want die draait in een nauwere kring om de pool dan de Grote Wagen en wijst daarom nauwkeuriger naar het noorden.

Door de schommeling van de aardas zal de Poolster deze bijzondere positie echter niet eeuwig behouden. Over ruim duizend jaar staat de ster “Errai” in het sterrenbeeld Cepheus dichter bij de hemelpool dan de huidige Poolster; het dichtst nadert hij de pool rond het jaar 4000. En over ca. 8.000 jaar zullen de mensen in de ster “Deneb” in het sterrenbeeld Zwaan de Poolster zien.

Mythologie

Callisto was een nimf uit het gevolg van de godin Artemis, de godin van de jacht. Volgens een Griekse sage veranderde Zeus zich op een dag in Artemis om dichter bij Callisto te komen. Callisto vermoedde niets kwaads, totdat Zeus zijn ware gezicht toonde en haar dwong zich aan hem te geven. Callisto werd zwanger en werd vanwege haar gebroken kuisheidsgelofte tegenover Artemis uit het gevolg verbannen. Toen zij haar zoon Arkas baarde, kon Hera, de bedrogen echtgenote van Zeus, haar jaloezie niet langer bedwingen. Zij wierp Callisto op de grond en veranderde haar in een berin. Vijftien jaar lang zwierf Callisto in de gedaante van een berin door het woud, totdat zij op een dag haar zoon Arkas tegenkwam. Maar Arkas, die van niets wist, probeerde de berin te doden. Voordat het nog erger kon worden, greep Zeus in en stuurde hij een wervelwind, die moeder en zoon naar de hemel droeg. Daar vereeuwigde hij Callisto in het sterrenbeeld Grote Beer. Haar zoon Arkas zien sommige navertellingen in de Kleine Beer, de antieke sterrensagen echter in de Ossenhoeder.